Afhankelijk van de actualiteit is heel Nederland voetbalkenner, epidemioloog of klimaatexpert. Deze week was het de beurt aan de zedenmeesters. Aanleiding was de leugen van een kandidaat voor het nieuwe kabinet dat ze een academische graad had behaald.

Foei, liegen! En passant brak menigeen ook de staf over het gebruik om cv’s – ik kende het woord niet – op te fluffen.

Tja. Liegen mag niet, maar je cv oppoetsen toch wel? Voor je het weet gaat de Vereniging van Personeelschefs een nieuwe sollicitatiecode schrijven. Of komt het College voor de Gelijkschakeling van de Mens met de volgende krankzinnige uitspraak.

Geen kerkgang

Solliciteren is geen kerkgang, maar een bezoek aan de arbeidsmarkt. Met de nadruk op markt. Loven en bieden dus, pralen en pronken. Het vraagt van koper en koopman de nodige fantasie, want het gaat hier per definitie om tweedehands handel. De koper doet daarom als of die z.g.a.n. is en de verkoper verhult de ‘lichte gebruikssporen’ aan de vacature.

Het is als de paringsdans op de huwelijksmarkt. Zoals de beoogde verloofde probeert te achterhalen of achter die attente man geen hufter schuilgaat, zo moet de sollicitant ontdekken of de baan de moeite waard is en de werkgever geen praatjesmaker en omgekeerd.

Commercial vitae

Startschot van de sollicitatie is het cv, voorzien van een motivatie, vroeger handgeschreven, nu per mail of app. Het internet staat vol met voorbeelden en als je je kladje klaar hebt, kan AI er een heus marketingdocument van maken. Geen curriculum vitae meer, maar een commercial vitae. De vooruitgang is niet tegen te houden.

Als baas heb ik er honderden, wellicht duizenden ontvangen en ik las ze allemaal. Hoe dunner de voorgeschiedenis, hoe dikker het cv, ontdekte ik al snel. Menig sollicitant heeft me de slappe lach bezorgd waarvoor ik ze zelden kon bedanken omdat afwijzing onvermijdelijk was. Al geef ik toe dat ik voor de lol wel eens een briefschrijver uitnodigde om live mee te maken wat ie had neergepend.

Mist

Op de arbeidsmarkt mist het altijd. De werkelijkheid is een vaag beeld en de geluiden zijn gedempt. Dat maakt mensen onzeker. Waar een sollicitant nog wel bereid is t.e.a.b. aan de slag te gaan, daar zoekt de werkgever zekerheid, garanties zelfs. Het verklaart het hele circus dat organisaties hebben opgetuigd om niet de verkeerde te kiezen: selectieprocedures, personeelsfunctionarissen, selectiecomités, assessments, IQ-tests, referenties en soms, heel soms ook het checken van diploma’s.

De sollicitant wordt geacht dit serieus te nemen en zonder voorbehoud mee te doen. Dat doen de meesten, want zo is het rollenspel en je wil die baan. Basisvoorwaarde is dat je niet liegt, een voorwaarde die zoals we allemaal weten alleen voor sollicitanten geldt.

Waarheid

Om te kunnen liegen, moet je de waarheid kennen. Maar wat is de waarheid? In onze tijd is de waarheid persoonlijker dan ooit. Een gevoel, diep doorleefd of vluchtig als ether. Conjunctuurgevoelig, plaats bepaald en vol ongeschreven regels. Als een man zegt een vrouw te zijn, dan is dat tegenwoordig geen leugen, maar als hij verklaart zich een bouvier te voelen, wordt ie afgewezen.

De waarheid is een moeras. Misschien zijn behaalde diploma’s uiteindelijk nog de enige vastigheid op die zuigende ondergrond.

Verklaart dit de woede die ontstond toen de totaal onbekende kandidaat-staatssecretaris Nathalie van Berkel moest erkennen geen universitair diploma te hebben behaald? Misschien, een beetje, maar de echte verontwaardiging ging volgens mij over dat andere facet van het selectieproces, het ons-kent-ons-spel.  

‘We’

Subjectiever dan dat bestaat niet. De sollicitatie is even onecht als de selectie. De uitkomst staat vast, want ‘we’ kennen elkaar. Het is niet de ultieme vorm van het loven en bieden dat de arbeidsmarkt kenmerkt, het is de ondermijning ervan. Moeilijk, bijna onmogelijk aantoonbaar en daarom des te groter de nijd (en tevredenheid) als wordt onthuld dat de kandidaat heeft gelogen dat die drs. is. En als dan uitgerekend moral high horse D66 het hoekje van de arbeidsmarkt is waar dit misbruik plaatsvond, pakken we graag even stevig uit.

Allemaal tot uw dienst en gaat u gang, maar laten we niet doorschieten en proberen deze vriendjespolitiek weg te reglementeren. Het lukt toch niet en het doodt ondertussen de essentie van de arbeidsmarkt: loven en bieden of fraaier, zoeken en vinden.

Old school

Bovendien tel uw zegeningen: geheel gratis en voor niks liet de toekomstige premier zien dat wat hij ‘fris’ noemt old school vriendjespolitiek is en dat vriendschap in de politiek niet staat voor waardering, maar voor bruikbaarheid. Even keek hij of zijn vriendin (of zijn partij) de publicitaire storm zou overleven en toen dat misging, liet hij haar vallen, niet zonder haar te roemen voor de moedige beslissing om zelf terug te treden.

Paul Verburgt