De druk op de opvang van asielzoekers is zo groot dat asielminister Bart van den Brink ons oproept om ‘een logé in huis te nemen’. We krijgen daarvoor een ‘vrijwilligersvergoeding’ van 150 euro per maand én zijn oneindige dank, want de man kan na een paar weken ministerschap al geen kant meer op.

Zijn oproep werd op social media met de grond gelijkgemaakt. Des te meer viel op hoe stil het bleef aan de goede kant van de geschiedenis: de welgestelde, royaal wonende en links stemmende burgers en deugende BN’ers, niet zelden in het bezit van tweede huizen. Alleen Marjolein Moorman van de voormalige PvdA vond het een mooi plan, refererend aan de christelijke moraal, dat weer wel.

Omdat mildheid mijn tweede naam is en ik als protestantse jongen met een onpeilbaar schuldgevoel ben belast, heb ik geprobeerd het logeerplan van de minister zo serieus mogelijk te onderzoeken en me te onthouden van snelle conclusies, laat staan laatdunkende oordelen. Lees even mee.

Cijfers en sentiment

Dat Van den Brink klem zit, is onweerlegbaar. Dit jaar zijn er 80.000 opvangplekken nodig. Dankzij een aantal grote AZC’s, ruim honderd kleine AZC’s (Spreidingswet) en talloze tijdelijke voorzieningen als hotels en vakantieparken kan aan het grootste deel van de vraag worden voldaan. Wat rest is een tekort van 5000 tot 8000 plaatsen, een urgent tekort.

De bereidheid van gemeentes om de Spreidingswet uit te voeren neemt sterk af omdat de bevolking zich steeds vaker verzet tegen de komst van asielzoekers. Wat nog eens bevestigd werd bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen.

Het gaat maar door

Volgende jaar verwacht het COA 88.000 opvangplekken nodig te hebben. En in de jaren erna gaan die aantallen nog verder omhoog. Weliswaar worden sinds of dankzij minister Faber aanzienlijk meer asielaanvragen afgewezen, maar dat heeft niet direct effect op de opvangbehoefte, want men kan eindeloos doorprocederen en dat gebeurt dan ook.

Ondertussen wordt het steeds onwaarschijnlijker dat de Senaat akkoord zal gaan met de twee wetsvoorstellen die indertijd door het kabinet-Schoof zijn ingediend. Een lagere instroom van asielzoekers en dus minder behoefte aan opvangplaatsen worden daarmee illusoir. Ook van het EU-Migratiepact van 2024, deze week door de Kamer aanvaard, hoeven we weinig te verwachten: het is boterzacht.

Dat Van den Brink niet lekker slaapt, laat zich dus indenken.

Echt CDA

Het idee om gastgezinnen in te zetten, kwam me in eerste aanleg wel sympathiek en pragmatisch voor. Echt CDA. Gemeenschapszin! Al gebruikt de christendemocratische minister tot mijn spijt liever het socialistische, afgetrapte begrip solidariteit.

Pragmatisch leek het me ook. Behalve de al genoemde warmbloedige elite en BN’ers (dat zijn gezien zetelverdeling in de Tweede Kamer miljoenen mensen) hebben we ook honderdduizenden statushouders en hun nakomelingen. Beetje inschikken en hopla die 8000 plekken zijn geregeld.

Die 150 euro per maand is voor de well to do bovenlaag hooguit de dagelijkse kassabon van Albert Heijn en de keurslager, voor de voormalige landgenoten van de vluchteling een welkome aanvulling op het maandbudget.

Kat in het bakkie of is dat ordinair van me?

Geen vondst

Wat ik niet wist, is dat het logeerplan van Van den Brink geen vondst van hem is, maar al vanaf 2016 bestaat. Er is zelfs een heuse logeerregeling van het COA en een uitvoeringsorganisatie die de matching van vluchtelingen en gastgezinnen verzorgt, contracten opstelt en een soort van toezicht houdt.

Het nieuwe van het idee van Van den Brink is dat hij wat meer categorieën asielzoekers/statushouders in de regeling wil betrekken en dat hij gastgezinnen 150 euro per maand wil geven. Omdat vluchtelingen die in een gastgezin zitten, geen kosten meer maken bij hun voormalige AZC krijgen ze een weekbedrag van 75 euro die ze geacht worden als een soort bijdrage voor kost en inwoning aan het gastgezin af te dragen. Die 150 euro is dus echt bedoeld als beloning, los van het werkelijkheidsgehalte.

Regels en beperkingen

Potentiële gastgezinnen moeten zich niet door sympathie of medelijden laten leiden, zegt ook het COA, want er zijn – we zijn in Nederland tenslotte – allerlei regels en beperkingen als je je huis openstelt. Heb je een huurhuis, dan moet de verhuurder het goed vinden. Ben je huiseigenaar, dan moet je een akkoord krijgen van je bank, als je een hypotheek hebt. Gaat het om een tweede huis of een vakantiewoning, dan krijg je met de gemeente te maken. Die speelt trouwens op de achtergrond vaak ook een rol, omdat er weer allerhande beperkingen zitten aan kamerverhuur.

En dan praten we nog niet over de mogelijke gevolgen voor AOW, bijstand, inkomstenbelasting, verzekeringen en wat je maar aan financieel ongerief kan bedenken.

Conflicten

Daarbovenop komt het samenwonen zelf. Is die aandoenlijke meneer uit Irak ook na een maand nog zo’n lieverd of is het een nare egoïst die voortdurend obscure vrienden op bezoek heeft? Is dat bedeesde gehoofddoekte Somalische meisje eenzaam en verlaten of is ze een wegbereider voor een hele familie die opeens aan de deur staat?

En voor ik de schuld van iets krijg, problemen ontstaan heus niet alleen aan de kant van de gasten!

Geen verwachtingen

In de kleine tien jaar dat het logeerbeleid van het COA bestaat, zijn geen grote kwantitatieve successen geboekt. Naar boven afgerond en met flinke korrels zout is wellicht 1% van de statushouders een paar maanden bij gastgezinnen ondergebracht geweest. Met de beste wil van de wereld valt niet te verwachten dat het wat verruimde en aantrekkelijker gemaakt plan-Van den Brink daarin veel verandering zal aanbrengen.

Commentaren

Cynici meldden op X dat ze liever 1000 euro van het COA krijgen om hun huis te beveiligen tegen asielzoekers (zie Lochem en Dordrecht) dan voor een paar honderd euro hun huis voor hen open te stellen. Anderen – minstens zo cynisch – zeiden graag 150 euro van de overheid te willen krijgen voor elke maand dat hun kind bij hun noodgedwongen op kamers moet blijven wonen omdat statushouders voorrang krijgen.

Zakelijker, maar even schrijnend was de tegenkanting dat in ons land een groeiend tekort aan pleeggezinnen voor uit huis geplaatste kinderen is. Zou het aantal gastgezinnen voor vluchtelingen groeien en die voor pleegkinderen niet? Het is moeilijk in te denken.

Geen vinger

Daar komt bij dat het kabinet minimaal de schijn tegen heeft. Grote delen van de bevolking zien een rechte lijn van dit kabinet naar vele kabinetten ervoor die allemaal ondanks mooie woorden nooit een vinger uitstaken om de massale instroom te beperken.

Het zwakste kabinet in deze reeks, het rariteitenkabinet-Schoof, blijkt achteraf de enige te zijn die tenminste een poging heeft gedaan het tij te keren. Jetten deed in zijn campagne wel voorkomen dat hij ook strengere maatregelen zocht, maar nog geen maand na zijn aantreden is alles verworden tot wat zijn partij en kabinet kenmerkt, een metafoor.

Dreigen en negeren

Zo keert D66 zich tegen het nieuwe terugkeerbesluit dat het Europees Parlement vorige week aanvaarde. Ze vindt het te streng en blokkeert het dus gewoonweg.

De coalitiepartijen vinden zich daarentegen weer wel in de Spreidingswet. Die wordt niet ingetrokken. Integendeel, Jetten dreigt op kille toon met dwangmaatregelen als gemeentes hun opvangquotum niet halen. Van den Brink houdt het nog een beetje beschaafd, maar als dan eindelijk een gemeente een evenementenhal voor een paar maanden beschikbaar stelt (Breda), dan roemt hij de ‘solidariteit’ van de stad. Negerend dat ons land al jaren solidair is met de massale stroom van asielzoekers en daarvoor inschikte, de eigen kinderen achterstelde, miljarden betaalden, overlast en criminaliteit verdroeg en op de koop toe van racisme werd beschuldigd.

Uw huis een mini-AZC

Het logeerplan van de minister krijgt daarmee een negatieve, misschien wel een suspecte lading. De Spreidingswet hevelde het opvangprobleem dat op centraal niveau niet kon worden opgelost, naar de gemeenten. Uit het zicht van het land, op de stoep van de bewoners. Iedere gemeente moest solidair zijn, iedereen moest een AZC krijgen. Goed voor de opvang, nog beter voor de integratie.

De volgende stap lijkt te zijn: niet alleen elke gemeente een lokaal AZC, maar ieder huis een mini-AZC. Nu nog vrijwillig en met een ‘vrijwilligersvergoeding’. Maar blijft dat zo? Ik denk het wel, maar menig kiezer is inmiddels zo boos dat het logeerplan wordt gezien als de voorbode van het gedwongen inkwartieren van statushouders bij burgers. Daarbij wordt verwezen naar de wet tot gedwongen verplaatsing van (delen van) de bevolking. Die werd bij de Oekraine-crisis van stal gehaald om burgemeesters de bevoegdheid te geven opvangruimte, dus eventueel ook woningen, te vorderen om vluchtelingen op te vangen. Weliswaar is die voorziening geschrapt, maar het sentiment leeft en niet helemaal onbegrijpelijk: we hebben gezien hoe gemakkelijk onze overheid in tijden van nood (corona) grondrechten terzijde schoof.

Doe wat je moet doen

Door steeds maar weer te weigeren de instroom te beperken, speelt de overheid met vuur. Van den Brink voegt zich naadloos in de rij van weigeraars. Zo maakte hij zojuist bekend de toegankelijkheid van ons land voor Eritreeërs te verruimen. U weet wel, de groep met de hoogste score in seksuele misdaden.

En maar klagen over het tekort aan opvangplekken. En nog harder klagen over de kiezers die naar de rechtervleugel van het politieke spectrum uitwijken. Er is een gigantische vertrouwenscrisis en die ligt niet aan de kiezers die op drift zijn, maar aan de autoriteiten die de kiezers negeren en beschuldigen.

Vergeet je logeerplan, Bart van den Brink, en doe wat je moet doen: grenzen dicht of treed af.

Paul Verburgt