Geen verrassingen

Het is een lang, maar tamelijk nietszeggend stuk geworden. Grijs en voorspelbaar. Met de beste wil van de wereld is niet één vernieuwing of verrassende gedachte te vinden. Het is een codificatie van de ideeën waar GroenLinks en PvdA al jaar en dag voor staan. Niets krijgt een ander accent, niets wordt gewogen en te licht bevonden, alles blijft zoals het is. Inclusief de balken in het oog: je kan de marktwerking verfoeien, maar zeg dan ook dat je er hard aan hebt meegewerkt (Paarse kabinetten). Je kan erg bezorgd zijn over de aantasting van de rechtsstaat, maar als je alleen wijst naar de habituele vijanden (rechts en de grote bedrijven), dan dek je de gewelddadige dreiging van extreemlinks, antisemieten, islamisten en klimaatsektariërs toe. Klagen over de krimpende macht van de nationale staat is prima, maar zwijgen over de dominantie van niet of nauwelijks democratisch gecontroleerde supranationale organisaties overtuigt niet, al helemaal niet als je het vetorecht van Nederland in de EU wil afschaffen.

In de progressieve bubbel telt dit soort zelfreflectie kennelijk niet en dus zullen de leden blij zijn: kolen en geiten zijn gespaard, geen van de bloedgroepen hoeft zich te kort gedaan te voelen, geen ruzie in de tent, het is goed zo.

Solidariteit

Over één punt zal men zich nog wel druk willen maken: solidariteit. De schrijvers van het beginselprogramma zien in dat begrip de overkoepeling en fundering van alle beginselen van de nieuwe partij. Dat zullen hardcoreGroenen wel te sociaaldemocratisch vinden en aangezien zij inmiddels de bovenliggende partij zijn, zal wel een andere slogan worden gezocht, iets als solidair & groen. Heeft u meteen de naam van de nieuwe partij te pakken.

Machtsvorming

Wat zou de buitenwacht van het beginselprogramma vinden? Zullen de voormalige PvdA-stemmers terugkomen? Je zou denken dat dit target nr. 1 van de fusiepartij is. De fusie heeft immers geen ander doel dan machtsvorming.

Dat schiet tot op heden niet erg op. De combi startte in 2017 met 23 zetels, zakte twee jaar later naar 17 zetels, steeg bij de Kamerverkiezingen van 2023 naar 25 zetels om recent terug te vallen naar 20 zetels.  Dat is minder dan de helft van het verkiezingsresultaat van de PvdA in 2013. De fusieclub ligt als een dode vis in het water. Hoezo 1 + 1 = 3?

Voormalige PvdA-kiezers

De partij kan alleen groeien als ze kiezers van anderen weet af te pakken, vooral oud-PvdA’ers die nu vooral bij PVV en SP zitten. Er is weinig kans dat dit gebeurt. Het beginselprogramma is qua toon, insteek, onderwerpen en doelen academisch, abstract en ver verwijderd van het leven van de gewone man. Zorgelijk of geïnspireerd praten over de planeet doet het in eigen kring goed, jan met de pet denkt echter direct aan de prijzen voor energie en de boodschappen. Niet anders is het met de ideeën over asielinstroom: oorlog, armoe en klimaatellende, allemaal heel erg, maar de dames en heren komen wel in onze wijken wonen, niet die van jullie. En zo verder. Het beginselprogramma trekt de elitaire lijn die de samenwerkende partijen nu al praktiseren, kaarsrecht door.

Scherpe hoektanden

Maar die solidariteit dan, zult u zeggen. Is dat niet een geweldig gebaar naar de voormalige PvdA-kiezers? Nou, nee. Uitgerekend die kiezers hebben ervaren wat solidariteit van hun voormalige partij inhoudt: niets. Onder het tweede kabinet-Rutte met de PvdA van Samsom gingen de bejaardentehuizen dicht en werden de sociale werkplaatsen opgeheven. Dezelfde Samsom die ook zijn zin heeft gekregen toen hij verkondigde dat de prijzen voor levensmiddelen en energie te laag zijn. En niet te vergeten: de toeslagenaffaire ontvouwde zich onder PvdA’er Asscher. En zo verder.

Solidariteit is een bovendien een begrip met scherpe hoektanden. Glimlacht ie, dan ziet het er best prettig uit, maar doet ie zijn mond open, dan weet je dat het pijn gaat doen.

Solidariteit is mededogen en steun voor iedereen die in de verdrukking is geraakt, zonder onderscheid en zonder te oordelen over schuld en oorzaak. De scherpe hoektanden worden zichtbaar als solidariteit leidt tot partij kiezen en schuldigen zoeken.

Motie-Piri

Een schoolvoorbeeld van die partijdige en vijandige solidariteit is de motie-Piri. Mededogen met geteisterde Gazanen ontaardde in het keiharde standpunt dat de Israëli zich niet meer mogen verdedigen tegen terreurorganisatie Hamas dat de oorlog was begonnen. GroenLinks/PvdA-Kamerlid Kati Piri rekende ons met droge ogen voor dat haar motie tienduizenden Israëli’s het leven kon kosten. Jammerdebammer, maar eigen schuld. Niet anders is het met de in dezelfde kring geliefde strijdkreet From the river to the sea, die een genocide van een miljoen of tien ‘zionisten’ impliceert.

De motie werd in de Kamer met opgetrokken neus weggestemd, maar op het congres van GroenLinks en PvdA kregen de aanwezigen er geen genoeg van om Kati Piri toe te juichen. Een enkele oudgediende PvdA’er zoals Gerdi Verbeek, probeerde nog wat tegengas te geven, maar werd weggehoond.

Intersectionaliteit

Dit soort solidariteit hangt heel dicht aan tegen het nog radicalere intersectionalisme dat – ik vat het even samen – iedereen die niet wit is tot slachtoffer maakt van wie wel wit is.

Als de fusiepartij de ‘brede volkspartij’ wil worden die het nu al beweert te zijn, dan moet je kiezers zoeken in het midden van het politieke spectrum. Nou, daar lusten ze dit solidariteitsbegrip niet.

Sprookje

Is er dan misschien nog groei te halen uit de jongvolwassenen in de samenleving? Zijn zij het die  – het is net een sprookje – ‘de grote maatschappelijke beweging vormen die bouwt aan een rechtvaardige samenleving’, waarvan de nieuwe partij deel uitmaakt, zelfs het stralende middelpunt vormt? Het lijkt er niet op.

Het plannetje van GroenLinks om de stemgerechtigde leeftijd naar 16 te verlagen, werd door de gelukkigen op z’n zachtst gezegd lauw ontvangen. Bovendien bleken ze bij scholierenverkiezingen erg vaak rechts tot zeer rechts te stemmen, PVV, Forum en DENK. Niet wat je noemt een rijk gevulde visvijver.

Bang voor de nieuwe tijd

Zou iemand van deze doelgroep de moeite nemen om het beginselprogramma door te lezen, dan zal die gefrappeerd worden door de bangigheid voor de nieuwe tijd. Alles wat jongeren (en vele ouderen ook trouwens) normaal vinden, vindt de fusiepartij eng of fout. Artificiële intelligente, techniek, kernenergie, social media, inclusief de giganten die de wereld hebben veranderd, van Musk tot Zuckerberg, het staat mijlenver af van de naar nostalgie neigende cultuur van de nieuwe partij, met zijn hang naar windmolens, naar parkeerplaatsvrije wijkjes met veel groen en diversiteit, naar huizen met gezamenlijk kook- en recreatieruimtes en – serieus – naar de periode na WOII tot de jaren tachtig toen in ons land alles er zo democratisch aan toe ging.

Nee, als dit de ideologische grondslag van de nieuwe partij wordt, dan blijft er weinig van de club over. Bespaar je de moeite en fuseer niet.

Paul Verburgt